Het is weer heibel in privacyland: uitvaartorganisatie DELA maakte ongevraagd vingerafdrukken van overleden personen om nabestaanden na de uitvaart aanbiedingen te sturen voor sieraden waarop deze vingerafdrukken zijn afgebeeld. Een boze mevrouw stapte naar NPO Radar om haar beklag te doen. Diverse media berichtten dat DELA de privacywetgeving geschonden zou hebben. Maar is dat eigenlijk wel zo?

De een z’n dood, de ander z’n brood…
Blijkbaar is het een trend in de uitvaartbranche: vingerafdrukken maken van overledenen, zodat nabestaanden sieraden met het reliëf van de vingerafdruk kunnen bestellen. DELA is niet de enige uitvaartmaatschappij die dit doet. Monuta en De Ruiter Uitvaartzorg verklaren in De Volkskrant dat vingerafdrukken alleen worden gemaakt op verzoek van of in overleg met de nabestaanden en niet op eigen initiatief. Een woordvoerder van DELA beweert dat nabestaanden na uitvaarten vaak met de vraag komen of er vingerafdrukken zijn. Deze mensen moeten vervolgens teleurgesteld worden. Het maken van een vingerafdruk moet snel na het overlijden gebeuren om de kwaliteit ervan te waarborgen. Omdat er niet altijd voldoende tijd is om dit eerst met nabestaanden te overleggen, besloot DELA per 1 september 2018 om standaard vingerafdrukken van overledenen af te nemen.

Op de website van DELA lezen we dat het gaat om situaties waarin een overledene wordt opgehaald bij een ziekenhuis of verzorgingstehuis en wordt overgebracht naar een uitvaartcentrum zonder dat de nabestaanden hierbij aanwezig zijn. Er is dan geen gelegenheid om met de nabestaanden te overleggen. De vingerafdrukken worden gemaakt met een speciaal klein cameraatje dat op een iPhone bevestigd kan worden. Volgens DELA wordt in de praktijk de keuze voor het al dan niet afnemen van vingerafdrukken bij nagenoeg alle uitvaarten eerst aan de familie voorgelegd. Het nieuwe beleid zou dus vooral betrekking hebben op uitzonderingsgevallen. Neemt niet weg dat één ontevreden klant veel drama kan veroorzaken, hoe vaak je het verder ook goed doet. Daarnaast is het de vraag hoe slim is het om je standaardbeleid af te stemmen op uitzonderingsgevallen. Maar de allerbelangrijkste vraag is natuurlijk: mag DELA ongevraagd vingerafdrukken van overledenen maken of overtreden ze de privacywet? Volgens de advocaat die Radar geraadpleegd heeft, is de gang van zaken juridisch onjuist, gelet op de privacywetgeving.

Als je dood bent, doe je niet meer mee
Is het echt zo dat DELA de privacywetgeving overtreedt? De Algemene Verordening Gegevensbescherming is van toepassing op de verwerking van persoonsgegevens. Persoonsgegevens zijn gegevens die betrekking hebben op geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke personen. Vingerafdrukken zijn biometrische gegevens en vallen daarmee onder de bijzondere persoonsgegevens. De verwerking van bijzondere persoonsgegevens is aan speciale voorwaarden gebonden. Er is echter één heel belangrijk detail hier: het gaat om vingerafdrukken van overledenen, die pas na het overlijden worden gemaakt. De Algemene Verordening Persoonsgegevens is niet van toepassing op overleden personen. De wet laat daarover geen twijfel bestaan. In overweging 27 staat: “De onderhavige verordening is niet van toepassing op de persoonsgegevens van overleden personen.” Overleden personen worden niet meer als natuurlijke personen beschouwd.

Met het maken van vingerafdrukken van overleden personen doet DELA dus niets wat juridisch gezien niet mag. Dat wil overigens niet zeggen dat het een goed idee is om het op deze manier te doen. Privacy, en met name de perceptie ervan, is niet alleen een juridische kwestie, maar roept ook ethische vragen op. Zeker nu de vingerafdrukken gebruikt worden voor commerciële doeleinden kan dit voor nabestaanden voelen alsof er van de doden geprofiteerd wordt. Dit blijkt uit de commotie die er is ontstaan. Persoonsgegevens of niet, negatieve media-aandacht die de reputatie van je bedrijf kan schaden wil je te allen tijde voorkomen. Gelukkig denkt DELA er zelf net zo over. De verzekeraar heeft aangekondigd per direct te stoppen met het ongevraagd afnemen van vingerafdrukken en dit vanaf nu alleen weer te doen op verzoek en met uitdrukkelijke toestemming van de nabestaanden. De les die we uit deze kwestie kunnen leren is dat je als bedrijf verder moet denken dan de wet lang is en de beleving van je klanten in overweging moet nemen als je met privacygevoelige informatie aan de gang gaat.

Wat vind jij ervan dat DELA zonder toestemming vingerafdrukken van overledenen maakte om nabestaanden commerciële aanbiedingen te sturen?